Ngày 18/9/2026, bảy cơ quan thực thi pháp luật và an ninh của Nhật Bản, Mỹ, Úc và Đức cùng công bố một cảnh báo chung (joint advisory) về “WaterPlum”, nhóm tin tặc Triều Tiên mà giới an ninh mạng quen gọi là “Contagious Interview”. Theo các cơ quan này, từ khoảng tháng 12/2025 đến tháng 7/2026, nhóm đã xâm nhập ít nhất 30.000 máy tính tại hơn 100 quốc gia, lấy tiền hoặc thông tin đăng nhập từ hơn 7.000 ví tiền mã hóa và chuyển ít nhất 1,7 tỷ yên (khoảng 10,71 triệu USD) tài sản mã hóa về Triều Tiên.
Điểm đáng chú ý là kẻ tấn công không cần khai thác lỗ hổng phần mềm nào. Chúng lợi dụng chính quy trình tuyển dụng: đóng vai nhà tuyển dụng, tổ chức một buổi phỏng vấn kỹ thuật có vẻ bình thường, rồi yêu cầu ứng viên tải và chạy một bài tập lập trình. Tại Việt Nam, rất nhiều lập trình viên làm việc từ xa cho khách hàng nước ngoài hoặc nhận việc qua các nền tảng freelance, và không ít doanh nghiệp sống nhờ gia công phần mềm. Vì vậy đây là rủi ro trực tiếp cho cả cá nhân lẫn những công ty có mã nguồn và thông tin đăng nhập nằm trên các máy tính đó.
Chuyện gì đã xảy ra
Cảnh báo được ký chung bởi Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản (NPA) và Văn phòng An ninh mạng Quốc gia Nhật Bản, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), Trung tâm Tội phạm mạng thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ (DC3), Trung tâm An ninh mạng Úc (ASD’s ACSC), cùng Cơ quan Tình báo Liên bang (BND) và Cơ quan Bảo vệ Hiến pháp Liên bang (BfV) của Đức. NPA gọi đợt công bố này là một quy kết công khai (public attribution), tức chính thức nêu tên bên đứng sau. NPA và FBI đánh giá WaterPlum và một bộ phận lao động CNTT Triều Tiên hoạt động dưới sự chỉ huy của Tổng cục 313 thuộc Ban Công nghiệp Đạn dược (Munitions Industry Department), trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên.
Chiến dịch này không mới. Các mốc chính:
- Tháng 12/2022: thời điểm sớm nhất của hạ tầng mà Unit 42 gắn với chiến dịch; Microsoft cũng xác định hoạt động diễn ra ít nhất từ tháng này.
- 21/11/2023: Unit 42 của Palo Alto Networks lần đầu mô tả công khai “Contagious Interview”: nhà tuyển dụng giả mạo dụ lập trình viên cài gói npm độc hại ngay trong buổi phỏng vấn.
- Tháng 12/2025 đến tháng 7/2026: giai đoạn mà số liệu thiệt hại của NPA bao quát.
- 21/1/2026: Recorded Future, hãng theo dõi hoạt động chồng lấn dưới tên PurpleBravo, ghi nhận 3.136 địa chỉ IP gắn với các mục tiêu khả nghi trong giai đoạn 8/2024-9/2025 và 20 tổ chức có thể là nạn nhân tại nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
- 11/3/2026: Microsoft mô tả các kho mã độc hại tự chạy lệnh qua tệp cấu hình task của Visual Studio Code ngay khi người dùng chọn tin cậy thư mục.
- 18/9/2026: cảnh báo chung được công bố. Nhật Bản cũng cho biết lần đầu tiên đã xác định và triệt phá một “laptop farm” (điểm đặt máy tính cho người ở nước ngoài điều khiển từ xa) do một người hỗ trợ trong nước vận hành.
Thủ đoạn vận hành ra sao
Theo cảnh báo, WaterPlum tìm ứng viên qua mạng xã hội, trang việc làm, nền tảng việc làm tự do và chợ freelance, thường mạo danh các công ty AI, tiền mã hóa hoặc NFT có thật, hoặc dùng dịch vụ tuyển dụng. Mục tiêu chính là các cá nhân làm nghề thiết kế web, kỹ sư và chuyên gia về tiền mã hóa, blockchain, Web3.
Trong buổi phỏng vấn kỹ thuật hoặc bài tập về nhà, ứng viên được yêu cầu tải và chạy tệp lưu trên các nền tảng chia sẻ mã, với lý do hoàn thành bài tập hoặc “sửa lỗi” phần mềm họp trực tuyến. Cảnh báo nêu tên năm họ mã độc phát tán theo cách này: BeaverTail (mã JavaScript giấu trong gói npm), InvisibleFerret (backdoor viết bằng Python, tức cửa hậu cho phép điều khiển máy từ xa), OtterCookie (trojan truy cập từ xa kiêm công cụ đánh cắp dữ liệu, viết bằng JavaScript), OtterCandy (kết hợp tính năng của OtterCookie và RATatouille) và StoatWaffle, họ mã độc Node.js dạng mô-đun dùng các kho mã chủ đề blockchain làm mồi, cài sẵn tệp cấu hình VS Code độc hại để tự chạy khi thư mục được mở và được tin cậy.
Sau khi xâm nhập, chúng dùng trojan truy cập từ xa (RAT) để duy trì quyền kiểm soát và công cụ đánh cắp thông tin (infostealer) để thu thập mật khẩu lưu trong trình duyệt, nội dung clipboard, thao tác bàn phím, ảnh chụp màn hình, khóa riêng và cụm từ khôi phục (seed phrase) của ví, cùng ảnh giấy tờ tùy thân. Cảnh báo cũng ghi nhận thành viên WaterPlum dùng phần mềm hoán đổi khuôn mặt bằng AI khi phỏng vấn trực tuyến, vài phút sau thì tắt camera, viện cớ mạng yếu và đề nghị ứng viên tắt camera theo.
Vì sao đáng lo
Laptop của lập trình viên là cửa ngõ dẫn tới doanh nghiệp. Cảnh báo nêu rõ các ca lây nhiễm mở đường cho WaterPlum thâm nhập tổ chức đang thuê lập trình viên bị nhắm tới, và thông tin đăng nhập bị đánh cắp có thể bị dùng để tấn công “chủ lao động, khách hàng hoặc đối tác hợp đồng” của nạn nhân. Recorded Future tìm thấy bằng chứng một số ứng viên làm bài test độc hại ngay trên máy của công ty, và cảnh báo về “rủi ro chuỗi cung ứng phần mềm nghiêm trọng” với những tổ chức thuê ngoài phát triển phần mềm. Nhiều tổ chức có thể là nạn nhân mà hãng này xác định là doanh nghiệp dịch vụ CNTT và cung ứng nhân sự (staff augmentation) có lượng khách hàng lớn.
Hai mô hình của Triều Tiên đang hội tụ. Doanh nghiệp thường coi “lao động CNTT giả danh” (người được thuê dưới danh tính giả) và “nhà tuyển dụng giả phát tán mã độc” là hai rủi ro riêng. Cảnh báo cho thấy hai hoạt động này gắn với nhau: thành viên WaterPlum và lao động CNTT dùng chung địa chỉ IP, còn ảnh giấy tờ đánh cắp từ nạn nhân có thể được lao động CNTT dùng để mạo danh chính nạn nhân và nhận hợp đồng. Một lập trình viên lỡ để lộ ảnh hộ chiếu trong một vụ phỏng vấn giả có thể về sau phát hiện có người đang dùng tên mình để nhận việc.
Việt Nam nằm trong vùng rủi ro. Cảnh báo kêu gọi riêng “các doanh nghiệp thuê ngoài hoặc giao việc qua crowdsourcing” áp dụng biện pháp phòng vệ, đồng thời ghi nhận một số ít lao động CNTT Triều Tiên đang sống tại Đông Nam Á. Recorded Future liệt kê Việt Nam trong số các nước có tổ chức có thể là nạn nhân. Một freelancer giữ kho mã của khách hàng, khóa truy cập đám mây và ví cá nhân trên cùng một laptop đang gom đúng những thứ mà chiến dịch này nhắm tới.
Đào tạo nhận thức thông thường chưa bao quát kiểu tấn công này. Thủ đoạn nhắm tới người đang có động lực cao và chịu áp lực thời gian, còn “tệp đính kèm” lại là một dự án có vẻ bình thường. Microsoft khuyến nghị doanh nghiệp “coi quy trình tuyển dụng là bề mặt tấn công”.
Doanh nghiệp nên làm gì ngay
- Không chạy mã từ bài phỏng vấn hoặc do khách hàng gửi trên máy làm việc hay máy có ví tiền mã hóa. Dùng máy ảo dùng một lần hoặc môi trường làm việc trên đám mây tách biệt, không chứa thông tin đăng nhập công ty, khóa SSH hay phiên trình duyệt, và xóa bỏ sau khi dùng xong. Container chỉ có ích khi không gắn thư mục của máy thật và không chứa bí mật nào; máy ảo cách ly tốt hơn.
- Đọc kỹ trước khi tin cậy. Luôn bật tính năng Workspace Trust của VS Code và mở dự án lạ ở Restricted Mode (chế độ hạn chế) như cảnh báo khuyến nghị. Kiểm tra tệp
.vscode/tasks.jsonvà mụcscriptstrongpackage.jsontrước khi cài thư viện; coi yêu cầu kiểu “dán lệnh này để sửa lỗi” là dấu hiệu nguy hiểm. - Giảm bí mật trên máy lập trình viên. Thay token dài hạn trong tệp
.envbằng thông tin đăng nhập ngắn hạn cấp từ kho bí mật (vault), bắt buộc MFA (xác thực đa yếu tố) và truy cập có điều kiện cho hệ thống quản lý mã nguồn, CI/CD (quy trình tích hợp và triển khai liên tục) và bảng điều khiển đám mây, theo hướng dẫn của Microsoft. - Cài EDR trên mọi thiết bị của lập trình viên, kể cả nhà thầu. EDR là công cụ phát hiện và phản hồi mối đe dọa tại máy trạm. Yêu cầu nhà thầu dùng thiết bị do công ty quản lý đã cài EDR hoặc dùng VDI (máy tính ảo tập trung), và đặt cảnh báo khi trình soạn thảo mã mở shell rồi tải và chạy script.
- Tách tiền khỏi mã. Giữ tài sản mã hóa trong ví cứng (hardware wallet), không bao giờ để trên máy dùng làm bài test. Nếu nghi nhiễm mã độc, cảnh báo khuyên ngắt kết nối thiết bị, coi như dữ liệu đã bị lấy, tạo ví mới trên một thiết bị khác rồi chuyển tài sản sang, sau đó cài lại hệ điều hành.
- Xác minh nhà tuyển dụng và ứng viên qua kênh độc lập. Ứng viên nên xác nhận lời mời qua website chính thức hoặc đầu mối đã biết của công ty. Bộ phận tuyển dụng nên kiểm tra địa chỉ IP của ứng viên có khớp nơi ở khai báo hay không, gọi thử số điện thoại, hỏi sâu về các kỹ năng ghi trong hồ sơ, và coi việc từ chối gặp trực tiếp, đòi trả lương bằng tiền mã hóa hoặc qua tài khoản người khác, hình ảnh hay âm thanh liên tục bị đứng là dấu hiệu cảnh báo.
- Siết hợp đồng thuê ngoài. Làm rõ chuỗi thầu phụ trong hợp đồng, chỉ cấp quyền truy cập ở mức cần thiết cho từng hợp đồng và sẵn sàng thu hồi tài khoản, phiên đăng nhập ngay lập tức.
- Mở kênh báo cáo cho nhân viên. Giúp nhân viên báo cáo dễ dàng, không sợ bị trách, khi gặp lời mời tuyển dụng đáng ngờ hoặc lỡ chạy mã lạ. Chuẩn bị sẵn quy trình xử lý: cô lập máy, đổi thông tin đăng nhập và token, rà soát nhật ký truy cập kho mã và CI/CD.
Góc nhìn của Era Artech
Cảnh báo WaterPlum cho thấy một cuộc trò chuyện tuyển dụng có thể nguy hiểm không kém email lừa đảo, và rủi ro lan từ laptop của một freelancer sang mọi khách hàng mà laptop đó truy cập được. Với doanh nghiệp phần mềm và gia công tại Việt Nam, các biện pháp hiệu quả nhất lại không tốn kém: môi trường cách ly cho mã không rõ nguồn gốc, ít bí mật hơn trên máy trạm, và quy định dứt khoát rằng bài phỏng vấn không bao giờ được chạy trên máy làm việc. Chúng tôi cho rằng những thói quen này nên trở thành một phần của quy trình tiếp nhận mọi kỹ sư và nhà thầu, dù họ có đang tìm việc hay không.